اشاره؛ پسته يكي از اقلام عمده كشاورزي در سبد صادرات غيرنفتي ايران است كه سالانه بيش از 300 ميليون دلار، درآمد ارزي نصيب كشور مي‌كند. فزوني عرضه پسته به بازار اروپا، افت قيمت آن را موجب شد. اما با اقدام اخير شركت تعاوني پسته رفسنجان در خصوص افزايش قيمت خريد پسته، انتظار مي‌رود روند نزولي قيمت اين محصول در بازارهاي جهاني به ويژه اروپا تغيير كند.

اين مقاله به بررسي وضعيت بازار پسته مي‌پردازد.
در كاليفرنيا در فصل زمستان گذشته دست كم 227 ميليون پوند (معادل 102970 تن) پسته برداشت شد كه رقم ركوردگونه‌اي است. منابع تجاري ادعا مي‌كنند اين ميزان محصول 11 درصد نسبت به رقم پيش‌بيني شده از سوي سرويس آمار كشاورزي كاليفرنيا در سپتامبر 2000 كه 205 ميليون پوند بود، بيشتر است.

در نتيجه ركورد برداشت پسته آمريكا، دلالان در آلمان يعني كشوري كه مقصد معتبري براي صادرات پسته است، بهاي پسته خام بسيار مرغوب را 60/1 دلار آمريكا براي هر پوند تعيين كردند كه اندكي كمتر از 65/1 دلار آمريكا در هر پوند است كه از سوي تجار اروپايي در سپتامبر گذشته اعلام شد.

صادركنندگان پسته در كاليفرنيا تأكيد مي‌كنند بهاي اين نوع پسته كه مورد توجه‌ترين نوع پسته در اروپاست، به مدت چند ماه ثابت بود و هر پوند آن 65/1 دلار به فروش مي‌رفت.

با اين وجود، دست‌اندركاران فروش پسته در كاليفرنيا، براي فروش هر بسته 18 تا 20 پوندي پسته (ماليات دررفته) 80/1 دلار مي‌طلبند كه از قيمت اوايل سپتامبر 2000 به ميزان 75/1 دلار، تقريباً 3 درصد بيشتر است.

فعاليت بازار پسته با فروش پسته از سوي تعاوني توليدكنندگان پسته رفسنجان آغاز شد كه پرفروش‌ترين نوع پسته را با بهاي 3150 دلار در هر تن براي پسته‌هاي نو و كهنه ارايه كرد كه اين ميزان در مقايسه با 3250 دلار در هر تن در اوايل سپتامبر و 4000 دلار در هر تن در نوامبر 2000 ذكر شده است.

واردكنندگان پسته در اتحاديه اروپا براي بسته‌هاي 28 تا 30 پوندي پسته نو ايران بهاي كمتري به ميزان 3000 دلار در هر تن را پيشنهاد كرده‌اند. پيشنهادهاي مذكور در مورد بسته‌هاي با گواهي ورود اتحاديه اروپا اعمال مي‌شوند.

تمامي بسته‌هايي كه از ايران به كشورهاي عضو اتحاديه اروپا وارد مي‌شوند، بايستي از نظر بهداشتي و ايمني مورد بازرسي دقيق قرار گيرند كه عاري از سم افلاتوكسين باشند.

به گفته يك خريدار آلماني، بهاي انواع پسته خام ايران طي ماه دسامبر سال 2000هر دو تا سه روز تا حدود 50 دلار آمريكا در هر تن كاهش داشته است. علت اين امر آن است كه عرضه‌كنندگان تمايلي ندارند كه براي فروش كالاهاي خود صبر كنند، زيرا انتظار دارند و پيش‌بيني مي‌كنند كه اوضاع فقط رو به بدتر شدن است.

از اين رو بهاي تمام شده اين محصول (پسته) در منطقه 2800 دلار آمريكا در هر تن است كه شامل هزينه و كرايه حمل براي حمل مستقيم از ايران براي كالاهايي كه بايد مجوز ورود داشته باشند، است.

اما به تازگي مجمع عمومي شركت تعاوني پسته رفسنجان تشكيل شد و ضمن بررسي مسايل مختلف مربوط به اين محصول، قيمت پايه پسته ايران را تعيين كرد. در اين نشست كه اواخر شهريورماه و در آستانه فصل برداشت پسته برگزار شد، بهاي پايه خريد محصول سال جاري هر كيلوگرم 30 هزار ريال تعيين گرديد. با توجه به سهم بالاي ايران در بازارهاي بين‌المللي پسته، اين نرخ از سوي ديگر توليدكنندگان پسته جهان نيز در برآورد نرخ‌هاي فروش، مورد تبعيت قرار خواهد گرفت.

محسن هاشميان قائم‌مقام مديرعامل شركت تعاوني پسته رفسنجان گفت: نرخ پايه پسته ايران با توجه به همة شاخص‌هاي اصلي، برآورد توليد جهاني پسته و شرايط رقابتي بازارهاي بين‌المللي تعيين شده و در مورد پسته سايز 26 و 28 فندقي اعمال مي‌شود كه مأخذ محاسبه نرخ خريد انواع پسته‌هاي ديگر (با توجه به كيفيت آنها) مي‌باشد.

وي نسبت به آينده بازارهاي بين‌المللي خوش‌بين است و رونق بيشتري را براي فصل صادراتي جاري پيش‌بيني مي‌كند. با وجود خساراتي كه از بابت خشكسالي به باغ‌هاي پسته وارد شده و پيش رو بودن سال «كم‌محصول» پسته، هاشميان صادرات پسته ايران در سال جاري را رضايتبخش مي‌داند و تأكيد دارد كه در خصوص تأمين تقاضاهاي بازار جهاني نگراني خاصي وجود ندارد.

بر اساس گزارش‌هاي رسمي، صادرات پسته ايران در پنج ماه نخست سال جاري به 136 ميليون دلار رسيد كه نسبت به مدت مشابه سال قبل 9/52 درصد افزايش داشت و پيش‌بيني مي‌شود صادرات پسته ايران در سال 1380 به بيش از 100 هزار تن به ارزش حدود 350 ميليون دلار برسد.

به گفته هاشميان، شركت تعاوني پسته رفسنجان قصد دارد با برنامه‌ريزي مناسب ارزش صادرات خود را در سال جاري به بيش از 200 ميليون دلار برساند كه به اين ترتيب سهم اين شركت در صادرات پسته ايران به 65 درصد خواهد رسيد.

صادرات پسته اين شركت در نيمه نخست امسال به بيش از 27 هزار تن به ارزش 83 ميليون دلار رسيد كه نسبت به مدت مشابه سال قبل 5/98 درصد افزايش يافت.

با افزايش قيمت خريد پايه پسته از سوي شركت تعاوني پسته رفسنجان كه بر مبناي برآورد عرضه و تقاضاي جهاني و نيز رقابت گسترده پسته كاليفرنيا با پسته ايران، انتظار مي‌رود روند كاهش بهاي پسته ايران در بازار اروپا كه از اكتبر گذشته آغاز شد، تحت تأثير قرار خواهد گرفت و ايران قصد دارد در بهاي پسته در بازارهاي جهاني دخالت مستقيم داشته باشد و مانع از افت قيمت آن در سال جاري گردد.

به گفته هاشميان، با رفع برخي از مشكلات گذشته، بازارهاي سنتي پسته ايران بار ديگر احيا مي‌شود و براي عقد قراردادهاي بلندمدت در حجم قابل‌توجهي تقاضا وجود دارد.

وي گفت: مذاكراتي براي فروش پسته در خارج از اروپا و به ويژه در بازارهاي شرق آسيا، شمال آفريقا و آمريكاي لاتين در دست انجام است تا جاي پاي ثابتي براي پسته ايران در اين بازارها (به ويژه كشورهاي ژاپن، چين و تايوان) به وجود آيد.

وي افزود: تلاش براي عرضه پسته ايران در بازار آمريكا از طريق فعاليت حقوقي براي حذف تعرفه سنگين 318 درصدي اين كشور بر روي پسته ايران ادامه دارد.

با وجود تبليغات سوء رقبا عليه پسته ايران، در حال حاضر 83 درصد بازار اروپا و 84 درصد بازار جهاني پسته در اختيار ايران است.

به گفته هاشميان، كيفيت پسته صادراتي ايران در حال افزايش است و كارشناسان سازمان‌هاي بين‌المللي ذيربط و به خصوص نمايندگان اتحاديه اروپا پس  از مذاكرات مفصل و بازديد از روند جمع‌آوري و فرآوري پسته در ايران، متقاعد شده‌اند كه سطح كيفي پسته ايران با استانداردهاي پذيرفته شده اتحاديه اروپا مطابقت دارد.

انتظار مي‌رود با اقدامات صورت گرفت، پسته ايران بازار خوبي در فراسوي مرزهاي كشور در سال جاري داشته باشد و قيمت آن در حد مورد پيش‌بيني دست‌اندركاران صادرات محصول قرار گيرد.